موقعيت و تاريخچه
روستاي برغان از توابع بخش چندار شهرستان ساوجبلاغ، با مختصات جغرافيايي 50 درجه و 56 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي، در فاصله 13 کيلومتري شمال غربي شهر کرج واقع شده است. ارتفاع اين روستا از سطح دريا 1650 متر است و آب و هواي آن در بهار و تابستان معتدل و در پاييز و زمستان سرد است. رودخانه هاي شاهرود و سنج که از کوه هاي البرز مرکزي سرچشمه مي گيرند، از کنار اين روستا عبور مي کنند.
روستاي برغان در محدوده جغرافيايي ساوجبلاغ و کرج امروزي واقع شده و قدمتي طولاني تر از کرج دارد. بازار و خانه هاي قديمي آن را آثار دوره قاجاري است. عمر برخي از درختان کهنسال روستا به بيش از 1000 سال مي رسد و نشانگر سابقه کهن اين روستاست.
الگوي معيشت و سکونت
بر اساس نتايج سرشماري سال 1375، جمعيت روستاي برغان 509 نفر بوده است که در سال 1385 به 1500 نفر افزايش يافته است.
مشاغل اکثر مردم روستاي برغان زراعت، باغداري و دامداري است. برخي نيز به فعاليت در صنايع دستي و امور خدمات اشتغال دارند. محصولات عمده زراعي روستاي برغان شامل غلات، صيفي جات، محصولات باغي مانند گردو، توت، آلبالو، گوجه درختي و گيلاس است. محصولات دامي آن شامل فرآورده هاي لبني و عسل است. گوجه برغان اشتهار منطقه اي دارد.
روستاي برغان در دامنه هاي جنوبي کوهستان البرز استقرار يافته و بافت مسکوني متمرکزي دارد. خانه هاي روستاييان از شرايط طبيعي، نوع فعاليت و معيشت خانوار روستايي تاثير پذيرفته و شکل گرفته است. مصالح عمده به کار رفته در ساخت خانه ها سنگ، چوب، خشت و گل است. خانه هاي ويلايي نوساز با تاثيرپذيري از الگوي معماري شهري گسترش مي يابند. در ساخت خانه هاي جديد از مصالح تيرآهن، سيمان، بتن، آجر و گچ استفاده مي شود.
جاذبه هاي گردشگري
روستاي پايکوهي برغان، چشم اندازها و مناظر دلپذيري دارد. گستره باغات، مزارع سرسبز، حواشي رودخانه هاي شاهرود و سنج و چشم انداز کوه هاي پيرامون، جلوه هاي متنوعي از زيبايي هاي کم نظيري را به ويژه در بهار و تابستان به نمايش ميگذارند. سيماي عمومي روستاي برغان از سرسبزي، طراوت و خرمي سرشار است و گردشگران را به وجد مي آورد.
حسنيه اعظم در بالا محله برغان اثر تاريخي ارزشمندي است که قدمت آن بر اساس نوشته کتيبه سنگي سر در به بيش از 5 قرن مي رسد. اطراف حسينيه رواق هايي در دو طبقه احداث شده که علاوه بر ديورها با تيرچه هاي چوبي منبت کاري شده از همديگر جدا شده اند. اين رواق ها محل استقرار عزاداران و تماشاچيان تعزيه هاست.
اضلاع شرقي و غربي حسينيه داراي پنج رواق و ضلع شمالي رواقي ايوان مانند و وسيع دارد که به خان نشين معروف است. سقف هاي چوبي فقط رواق ها و خان نشين را پوشانيده و قسمت وسط حسينيه که در آن سکوي اصلي اجراي مراسم تعبيه شده، بدون سقف بوده است که سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري تهران در حال حاضر همه بنا را با سوله فلزي پوشش داده تا از صدمات وارده در امان باشد.
منبر قديمي اين حسينيه که به شدت فرسوده و پوشيده شده است. در گوشه يکي از رواق ها نگهداري مي شود. سر در اين حسينيه در سال 1367 تعمير و نوسازي شده است.
پلي با يک چشمه طاق بر روي رودخانه شاهرود مقابل در ورودي حسينيه اعظم، بنا شده است. اين پل از بناهاي دوره صفويه است و در دوره هاي زنديه، قاجاريه و پهلوي، تعميراتي در آن صورت گرفته است.
مسجد جامع و حسينيه دو بناي مذهبي قديمي در پايين محله برغان رو به روي هم و در جهت شمال جنوب واقع شده اند. طاقنمايي که روي معبر عمومي (کوچه) احداث شده، اين دو بنا را به همديگر متصل نموده است. مدتي پيش مسجد جامع به کلي نوسازي شد و به تازگي حسينيه هم تخريب شده و مراسم مذهبي نيز در همين سوله اجرا مي شود. در حال حاضر به دليل تخريب کلي و نوسازي مجدد هيچ کدام از اين دو ساختمان ارزش تاريخي ندارند فقط در ورودي قديمي حسينيه فعلا بر ديوار جلوي سوله نصب شده است. دوچنار کهنسال در حياط کوچک مسجد باقيمانده اند که از جاذبه هاي کم نظير روستا به شمار مي آيند.
چنار ضلع شمالي حياط قطورتر است و طول محيط 12 متر مي باشد. هم اکنون داخل اين درخت کاملا خالي شده و به شکل اتاقي است که مي تواند بيش از ده نفر را در خود جاي دهد. وسط اين اتاق حوضي نصب شده و اطراف حوض سکوهاي سنگي براي نشستن و استراحت تعبيه گرديده است. مردم نيز به دليل اعتقادي که به اين درخت دارند به آن دخيل مي بندند.
اندازه محيط درخت جنوبي (گرده بينه) حياط مسجد 10 متر است. اين درخت توپر، سرسبز و کاملا رو به رشد است. از کنار ريشه بسيار قطور آن شاخه ها و جوانه هاي زيادي روييده که همين جوانه ها خود به درختان کهني تبديل شده اند.
در شمال برغان و در ارتفاع 1670 متري از سطح دريا تپه اي به ارتفاع 120 متر نسبت به زمين هاي اطراف وجود دارد که به کش کلا معروف است. کش به معني خشک است و کلا واژه تغيير يافته قلعه است. مي گويند در گذشته بالاي اين تپه قلعه اي باستاني وجود داشته که امروزه چيزي از آن باقي نمانده است. در دامنه اين تپه قطعات فراواني از سفال هاي مربوط به دوران اسلامي به خصوص از دوران ايلخاني تا دوره قاجاريه ديده مي شود. وجود قطعات سفال و درختان کهن، گواه قديمي بودن اين تپه است.
رو به روي کش کلا و در دامنه جنوبي دره شاهرود، زيارتگاهي وجود دارد که به چهل دختر يا پير سيبدارک معروف است. در اين محل درخت سيب قديمي وجود دارد که مردم به آن دخيل مي بندند. هم اکنون قبرستان برغان بر روي اين تپه واقع شده است.
مردم روستاي برغان مراسم عزاداري ايام محرم را با نوحه خواني و مرثيه سرايي برگزار مي کنند. مراسم عيد نوروز و روزهاي سيزده بدر، چهارشنبه سوري و شب يلدا نيز با آيين هاي سنتي برگزار مي شود. از مراسم خاص روستاي برغان مي توان به سرتراشان عروسي اشاره کرد.
انواع بازي هاي بومي مانند الک دولک، کلاه دربرک، تپه کا (چل توب) و سه کوره در ميان روستاييات رواج دارد.
در گذشته تعدادي از مردم روستاي برغان به بافت کرباس، جاجيم و جوراب و شال گردن اشتغال داشته اند، ولي امروز صنعت دستي الک سازي در روستا رايج است.
از غذاهاي معروف روستاي برغان مي توان به ديزي محلي، انواع کباب و فسنجان اشاره کرد. همچنين توت، گردو، عسل، لبنيات و گوجه برغاني از انواع سوغاتي هاي روستاي برغان است.
دسترسي: روستاي برغان از طريق جاده کردان و جاده آتشگاه کرج قابل دسترسي است.